fbpx

Search results for osocze

Leśne osocze, leśna krew

Lasy Państwowe we współpracy z Narodowym Centrum Krwi organizują akcję oddawania krwi i jej składników oraz osocza od ozdrowieńców po COVID-19. Akcja rozpoczyna się dziś, 27 stycznia i potrwa do końca tego roku.

 

We wszystkich regionalnych centrach krwiodawstwa brakuje krwi i jej składników. Zapasy tej życiodajnej substancji są na wyczerpaniu, brakuje nie tylko krwi tych najrzadszych grup, ale często także tych najpopularniejszych.

Krew jest potrzebna cały rok. Od jej dostępności często zależy ludzkie życie i zdrowie. Dlatego tak ważne jest odbudowanie stanu jej zapasów sprzed pandemii. Rośnie także zapotrzebowanie na osocze od ozdrowieńców, które łagodzi objawy choroby.

W odpowiedzi na apele centrów krwiodawstwa Lasy Państwowe zorganizowały ogólnopolską akcję oddawania krwi i jej składników. Akcja  „Leśne osocze, leśna krew” rozpoczyna się 27 stycznia i potrwa do końca roku. Wezmą w niej udział leśnicy z całej Polski oraz ich bliscy.

Krew to bezcenny dar. Cieszymy się, że możemy się nim podzielić. Leśnicy są zawsze wrażliwi na los innych, dlatego starają się być tam, gdzie potrzebna jest pomoc – podkreśla Andrzej Konieczny, dyrektor generalny Lasów Państwowych.

– Jako jeden z pierwszych ozdrowieńców zachęcam wszystkich do włączenia się w tę akcję wsparcia. Solidaryzując się z chorymi przekażmy bezcenny lek życia – dodaje Edward Siarka, pełnomocnik rządu ds. leśnictwa i łowiectwa.

Leśnicy zapraszają do akcji każdego, kto jest gotowy podzielić się swoim najcenniejszym darem. Wystarczy udać się do wybranego Regionalnego Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa i podać hasło: „Leśne osocze, leśna krew”. Od jednej osoby pobiera się ok. 450 ml krwi. Do operacji serca potrzeba sześć jednostek krwi, a do przeszczepu wątroby nawet 20. Najwięcej krwi potrzebują ofiary wypadków drogowych, nawet 50 jednostek.

Rozpoczynająca się 27 stycznia akcja nie jest pierwszym działaniem Lasów Państwowych. Jednostki LP w całej Polsce od początku pandemii udzielają pomocy w walce z koronawirusem. Regionalne dyrekcje LP oraz poszczególne nadleśnictwa wspierają ośrodki medyczne, służby mundurowe, domy dziecka i domy pomocy społecznej ze swojego terenu. Warto przypomnieć, że leśnicy z terenu łódzkiej dyrekcji LP pomagają najbardziej potrzebującym, dowożąc na oddział butle z tlenem dla chorych w szpitalu covidowym „Na Stokach” w Łodzi.

Kilka dni temu leśnicy z terenu wrocławskiej dyrekcji LP przekazali pieniądze dla Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego we Wrocławiu. Jednostki Lasów Państwowych łącznie przekazały kilka milionów złotych na walkę z pandemią.

Informacje szczegółowe o leczeniu osoczem rekonwalescencyjnym (po COVID-19)

Informacje:

Potrzebne osocze od osób, które wyzdrowiały po przechorowaniu COVID-19 lub przebyły bezobjawowe zakażenie wirusem SARS-CoV-2 !

Centra krwiodawstwa i krwiolecznictwa zapraszają do oddania osocza wszystkie osoby, które chorowały na COVID-19 i zostały uznane za zdrowe.

Osocze to zawiera przeciwciała, które mogą wspomagać leczenie chorych na COVID-19 z ciężkimi, zagrażającymi życiu objawami zakażenia.

Terapia oparta na przetoczeniach osocza rekonwalescentów chorób zakaźnych była skutecznie stosowana u pacjentów zakażonych wirusem EBOLA, koronawirusem SARS (SARS-CoV), wirusem grypy A (H1N1) oraz wirusem ptasiej grypy A (H5N1). Zawarte w osoczu przeciwciała do wirusa SARS-CoV-2, który powoduje COVID-19, po przetoczeniu mają za zadanie eliminację wirusa z organizmu pacjenta
z aktywnym zakażeniem.

Bardzo prosimy o telefoniczny kontakt z najbliższym centrum krwiodawstwa i krwiolecznictwa wszystkie osoby, które spełniają poniższe warunki:

  1. Przechorowały COVID-19, bądź przeszły bezobjawowe zakażenie wirusem SARS-CoV-2 (potwierdzone testami, bądź wpisem w aplikacji gabinet.gov.pl)

  2. i czują się zdrowe, czyli minęło co najmniej, czyli:
    • 28 dni od zakończenia objawów;
    • 18 dni od zakończenia izolacji w przypadku osób, które przeszły zakażenie w sposób bezobjawowy;

  3. Są w wieku 18-65 lat,

  4. w przypadku przeprowadzonej w przeszłości transfuzji oraz kobiet po przebytej ciąży w wywiadzie wymagane będą dodatkowe badania, które wykonane zostaną przez Centra Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa,

  5. Spełniają kryteria kwalifikujące dla dawców określone w  ROZPORZĄDZENIU MINISTRA ZDROWIA z dnia 11 września 2017 r. w sprawie warunków pobierania krwi od kandydatów na dawców krwi i dawców krwi

W czasie rozmowy telefonicznej dokonana zostanie wstępna ocena braku przeciwwskazań do oddania osocza i ustalony zostanie najdogodniejszy termin i miejsce jego pobrania.

Jak pobierane jest osocze ?

Osocze pobierane jest metodą plazmaferezy, w czasie której pobrana z żyły krew jest rozdzielana na osocze, które jest zatrzymywane oraz pozostałe elementy krwi, które są zwrotnie przetaczane do tej samej żyły. Jednorazowo pobierane jest nie więcej niż 650ml osocza. Plazmafereza trwa zazwyczaj od 30-40 min.

Co dalej dzieje się z osoczem ?

Pobrane osocze jest poddawane procedurze redukcji patogenów, dzielone na dawki wielkości 100-200 ml i zamrażane.

W zależności od zawartości w osoczu przeciwciał neutralizujących wirusa, chorym na Covid-19 przetacza się 200-400 ml osocza.

Dane kontaktowe do placówek:

– RCKiK w Białymstoku tel. 663 884 663
– RCKiK w Bydgoszczy tel. (52) 322 18 73, 604 972 100 lub lekarz@rckik-bydgoszcz.com.pl
– RCKiK w Gdańsku tel. 503 651 645 lub ozdrowieniec@krew.gda.pl
– RCKiK w Kaliszu tel. (62) 767 94 19
– RCKiK w Katowicach tel. (32) 208 74 19, 726 227 229, 607 678 519, 607 619 718
– RCKiK w Kielcach tel. (41) 335 94 01 lub (41) 335 94 40
– RCKiK w Krakowie tel. 661 926 116, 663 560 300 lub dzial.dawcow@rckik.krakow.pl
– RCKiK w Lublinie tel. 535 612 456 lub ozdrowiency@rckik.lublin.pl
– RCKiK w Łodzi tel. (42) 61 61 450, 609 255 599, (42) 616 14 29 lub sekretariat@krwiodawstwo.pl, (42) 616 14 57 lub rejestracja@krwiodawstwo.pl
– RCKiK w Olsztynie tel. 668 015 577, (89) 526 01 56 w.152, w.130, 668 015 522 lub j.zwierzynski@rckikol.pl
– RCKiK w Opolu (77) 441 38 03 lub lekarz@rckik-opole.com.pl
– RCKiK w Poznaniu (61) 886 33 54 lub ozdrowieniec@rckik.poznan.pl
– RCKiK w Raciborzu tel. ozdrowiency@rckik.pl
– RCKiK w Radomiu tel. 600 035 315, 500 754 538 lub pobieranie@rckik.radom.pl
– RCKiK w Rzeszowie tel. (17) 867 20 33
– RCKiK w Słupsku tel. (59) 842 20 21 lub ozdrowiency@krwiodawstwo.slupsk.pl
– RCKiK w Szczecinie tel. (91) 424 36 45, 726 530 560
– RCKiK w Wałbrzychu tel. (76) 664 63 19 lub ozdrowieniec@rckik.walbrzych.pl
– RCKiK w Warszawie tel. 723 203 207, 691 060 504 lub koronawirus@rckik-warszawa.com.pl
– RCKiK we Wrocławiu tel. (71) 371 58 24, 693 693 702 lub ozdrowieniec@rckik.wroclaw.pl
– RCKiK w Zielonej Górze tel. 609 466 944 lub osocze@rckik.zgora.pl, Gorzów Wlkp. 577 258 250 lub osocze_gw@rckik.zgora.pl
– CKiK MSWiA tel. 519 141 728

Osocze rekonawalescencyjne od osób po COVID-19 szansą dla obecnie chorych

UWAGA!
INFORMACJE ZAMIESZCZONE PONIŻEJ NIE SĄ DOKŁADNYMI PROCEDURAMI OBOWIĄZUJĄCYMI W POLSCE A TYLKO OGÓLNYMI WYTYCZNYMI DLA PLACÓWEK PUBLICZNEJ SŁUŻBY KRWI I SZPITALI W KRAJACH UE.
DOKŁADNYCH INFORMACJI NA TEMAT MOŻLIWOŚCI ODDANIA OSOCZA REKONWALESCENCYJNEGO NALEŻY SZUKAĆ BEZPOŚREDNIO NA STRONACH POSZCZEGÓLNYCH CENTRÓW KRWIODAWSTWA.

Dane kontaktowe do placówek:

– RCKiK w Białymstoku tel. 663 884 663
– RCKiK w Bydgoszczy tel. (52) 322 18 73, 604 972 100 lub lekarz@rckik-bydgoszcz.com.pl
– RCKiK w Gdańsku tel. 503 651 645 lub ozdrowieniec@krew.gda.pl
– RCKiK w Kaliszu tel. (62) 767 94 19
– RCKiK w Katowicach tel. (32) 208 74 19, 726 227 229, 607 678 519, 607 619 718
– RCKiK w Kielcach tel. (41) 335 94 01 lub (41) 335 94 40
– RCKiK w Krakowie tel. 661 926 116, 663 560 300 lub dzial.dawcow@rckik.krakow.pl
– RCKiK w Lublinie tel. 535 612 456 lub ozdrowiency@rckik.lublin.pl
– RCKiK w Łodzi tel. (42) 61 61 450, 609 255 599, (42) 616 14 29 lub sekretariat@krwiodawstwo.pl, (42) 616 14 57 lub rejestracja@krwiodawstwo.pl
– RCKiK w Olsztynie tel. 668 015 577, (89) 526 01 56 w.152, w.130, 668 015 522 lub j.zwierzynski@rckikol.pl
– RCKiK w Opolu (77) 441 38 03 lub lekarz@rckik-opole.com.pl
– RCKiK w Poznaniu (61) 886 33 54 lub ozdrowieniec@rckik.poznan.pl
– RCKiK w Raciborzu tel. ozdrowiency@rckik.pl
– RCKiK w Radomiu tel. 600 035 315, 500 754 538 lub pobieranie@rckik.radom.pl
– RCKiK w Rzeszowie tel. (17) 867 20 33
– RCKiK w Słupsku tel. (59) 842 20 21 lub ozdrowiency@krwiodawstwo.slupsk.pl
– RCKiK w Szczecinie tel. (91) 424 36 45, 726 530 560
– RCKiK w Wałbrzychu tel. (76) 664 63 19 lub ozdrowieniec@rckik.walbrzych.pl
– RCKiK w Warszawie tel. 723 203 207, 691 060 504 lub koronawirus@rckik-warszawa.com.pl
– RCKiK we Wrocławiu tel. (71) 371 58 24, 693 693 702 lub ozdrowieniec@rckik.wroclaw.pl
– RCKiK w Zielonej Górze tel. 609 466 944 lub osocze@rckik.zgora.pl, Gorzów Wlkp. 577 258 250 lub osocze_gw@rckik.zgora.pl
– CKiK MSWiA tel. 519 141 728

Wstęp

Metoda leczenia osoczem nie jest nowa. Pobierane od pacjentów, którzy zostali wyleczeni z choroby zakaźnej, było wykorzystywane wiele dekad temu przy okazji walki z rożnymi czynnikami zakaźnymi, chociaż dowody jego skuteczności ograniczają się głównie do raportów empirycznych. Osocze to nazywane jest osoczem rekonwalescencyjnym (plazmą rekonwalescencyjną) i może być przetoczone pacjentom walczącym z infekcją lub może być wykorzystane do produkcji koncentratów immunoglobulin (produktów leczniczych pochodzących z osocza). Podczas szybko rozwijającej się infekcji wirusowej, duże liczba osób podatnych na zarażenie może zachorować na początku wybuchu epidemii, czyli przed udostępnieniem skutecznej szczepionki i terapii przeciwwirusowych. Terapia taka ma na celu zwiększenie ilości przeciwciał we krwi osób chorych. Jak podkreśla Światowa Organizacja Zdrowia poprawnie zorganizowany program (system) pobierania rekonwalescencyjnego osocza lub surowicy od osób, które przebyły chorobę, może zapewnić potencjalnie cenne źródło informacji. Podczas projektu gromadzone są dane dotyczące skuteczności i bezpieczeństwa stosowania tej metody leczenia. Zebrane w ramach strukturyzowanych badań klinicznych mogą przynieść pozytywny efekt w walce np. z COVID-19.

Pandemia COVID-19 jest dokładnie taką sytuacją, w której osocze od wyleczonych pacjentów stanowi cenny składnik wspomagający leczenie choroby w ramach badań: randomizowanych (losowych, przypadkowych), kontrolowanych przypadków klinicznych albo badań obserwacyjnych po wykonaniu transfuzji osocza i produktów z osocza. Zastosowanie rekonwalescencyjnego osocza do profilaktycznego leczenia obecnie „zagrożonej” grupy populacji jest również możliwe w przyszłości w innych przypadkach.

Metodę leczenia przez transfuzje rekonwalescencyjnego osocza, jako ogólnie dostępną terapię eksperymentalną o niskim ryzyku, należy uznać za priorytet, a jej wyniki monitorować. Dane z epidemii SARS (2003 r.) i wstępne dane z Chin (luty 2020 r.) dotyczące COVID-19 sugerują, że leczenie tym sposobem ma obiecujące rezultaty. Szczególnie ważne jest to w trakcie opracowywania skutecznych produktów leczniczych lub szczepionek. Wciąż jednak brakuje solidnych, szeroko zakrojonych badań oraz danych dotyczących tej metody leczenia. Bezpieczeństwo i skuteczność transfuzji osocza rekonwalescencyjnego powinna być sprawdzona w randomizowanych badaniach klinicznych a uczestnikami badania powinny być pacjenci spełniający określone kryteria.

Jednak w obecnym kryzysie pandemii COVID-19 na produktywne wyniki by trzeba czekać zbyt długo. Dodatkowo nie byłyby one dostępne dla wszystkich szpitali. Dlatego proponuje się monitorowanie badań obserwacyjnych, które to powinny przebiegać równolegle.

Cele, zakres i unijna wartość dodana

Poniższy tekst mówi o stworzeniu systemu leczenia z użyciem powyżej wspomnianego składnika krwi, który to system może stać się jedną ze skutecznych odpowiedzi na pandemię COVID-19. Badania nad leczeniem osoczem zaczyna się wykonywać w coraz to większej liczbie państw. W związku z tym powstały międzynarodowe wytyczne które pozwolą na wprowadzenie skoordynowanego i skutecznego podejścia do gromadzenia rekonwalescencyjnego osocza w całej Unii Europejskiej, które to może zwiększyć możliwości leczenia ciężko chorych pacjentów (lub pacjentów z grupy ryzyka ciężkiego zachorowania) tymże osoczem. Leczenie to jak pisałem wcześniej ma odbywać się zarówno w ramach obecnych badań obserwacyjnych lub randomizowanych i kontrolowanych nad przypadkami klinicznymi jak i w dłuższej perspektywie czasu. Powyższe działania mogą mieć ogromny wpływ dla rozwoju koncentratów immunoglobulin i poszerzenia ich zastosowania.

Ogólnoeuropejska współpraca w zakresie ustanowienia wspólnych protokołów rekrutacji dawców, dawstwa i gromadzenie danych o wynikach na dużą skalę przyczyni się do potwierdzenia bezpieczeństwa i jakości osocza rekonwalescencyjne do przetaczania. Do procedury pobierania osocza rekonwalescencyjnego powinny być stosowane aktualne przepisy i normy dotyczące pobierania, testowania, przetwarzania, przechowywania i dystrybucji krwi i składników krwi w tym stosowanie zasady dobrowolnego nieodpłatnego dawstwa. Natomiast wytyczne techniczne oraz wszelkie bardziej rygorystyczne wymagania określone będą w odpowiednich dokumentach dodatkowych.

Autoryzacja poboru, testowania, przetwarzania, przechowywania i dystrybucji osocza rekonwalescencyjnego

Placówki służby krwi spełniające opisane poniżej kryteria dotyczące dawstwa, pobierania, przetwarzanie i testowanie powinny być dopuszczone przez właściwy organ, chyba że państwo członkowskie wprowadziło bardziej rygorystyczne wymogi lub posiadane przez placówkę obecnie posiadane zezwolenie obejmują już czynności dla pozyskania osocza do przetoczenia, w tym osocza rekonwalescencyjnego. Pozwoli to na szybkie tworzenie krajowych i unijnych wykazów rekonwalescencyjnej plazmy COVID-19.

Placówki służby krwi, które wprowadziły systemy gromadzenia danych o wynikach w celu wykazania bezpieczeństwa i jakości, jak zdefiniowano poniżej, powinny być dopuszczone do poboru osocza rekonwalescencyjnego, chyba że państwo członkowskie ustanowiło bardziej rygorystyczne wymagania lub ich obecnie posiadane zezwolenie obejmuje już daną czynność w odniesieniu do każdego osocza do przetoczenia, w tym osocza rekonwalescencyjnego.

Kwalifikacja dawcy

Dawców osocza rekonwalescencyjnego należy rekrutować bezpośrednio, korzystając z krajowych rejestrów pacjentów którzy to zostali zainfekowani koronawirusem/COVID-19 i zostali wyleczeni, niezależnie od tego, gdzie są takie rejestry. Alternatywnie, potencjalni dawcy powinni zostać zidentyfikowani poprzez współpracę z leczonymi szpitalami. Strategie udostępniania danych osobowych muszą być zgodne z krajowymi i unijnymi przepisami dotyczącymi ochrony danych (RODO).

Należy zastosować następujące kryteria kwalifikowania dawcy:

  1. Przechorowały COVID-19, bądź przeszły bezobjawowe zakażenie wirusem SARS-CoV-2 (potwierdzone testami, bądź wpisem w aplikacji gabinet.gov.pl)
  2. i czują się zdrowe, czyli minęło co najmniej:
    • 28 dni od zakończenia objawów;
    • 18 dni od zakończenia izolacji w przypadku osób, które przeszły zakażenie w sposób bezobjawowy;
  3. Są w wieku 18-65 lat,
  4. w przypadku przeprowadzonej w przeszłości transfuzji oraz kobiet po przebytej ciąży w wywiadzie wymagane będą dodatkowe badania, które wykonane zostaną przez Centra Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa,
  5. Spełniają kryteria kwalifikujące dla dawców określone w  ROZPORZĄDZENIU MINISTRA ZDROWIA z dnia 11 września 2017 r. w sprawie warunków pobierania krwi od kandydatów na dawców krwi i dawców krwi

 

 

Gromadzenie, przetwarzanie i przechowywanie

Dawcy najlepiej aby oddawali osocze w procesie plazmaferezy, ale tam, gdzie nie jest to możliwe, można również pobierać krew pełną oddzielając osocze w placówce służby krwi. Należy postępować zgodnie z procedurą, w tym z normalnymi odstępami między donacjami jak dla dawców zwykłego osocza. Osocze uzyskane za pomocą plazmaferezy należy rozdzielić przed zamrożeniem na 2-3 oddzielne jednostki (np. 3 x 200 ml). Produkty końcowe powinny być specjalnie oznakowane jako

COVID-19 osocze rekonwalescencyjne / COVID-19 krew

i przechowywane w dedykowanym miejscu. Przetwarzanie powinno się odbywać z zastosowaniem procedur stosowanych w kraju lub danej placówce służby krwi jak przy przygotowaniu zwykłego osocza do transfuzji. Należy zastosować redukcję patogenów, jeśli jest to normalna praktyka w przetwarzaniu składników i nie należy jej stosować dla tego konkretnego składnika krwi, jeśli nie jest ona stosowana dla osocza przeznaczonego w celu przetoczenia.

Wszelkie niepożądane reakcje dawcy powinny być zgłaszane właściwemu organowi bez opóźnienie.

Badanie oddanego osocza

Zdecydowanie zaleca się, aby były mierzone w oddanym osoczu określone miana przeciwciał neutralizujących SARS-CoV-2. Sugeruje się, że miana neutralizujących przeciwciał powinny być optymalnie większe niż 1: 320, ale niższe progi również mogą być skuteczne. Jeżeli takie testy nie są jeszcze dostępne, osocze można pobrać i zamrozić do momentu wydania do użytku po przeprowadzeniu testu w z archiwum próbki, a wynik jest dostępny. Gdy zmierzona aktywność neutralizująca w pobranym osoczu jest zbyt niska, osocze powinno zostać udostępnione do innych zastosowań (najlepiej frakcjonowania). W przypadku braku testu przeciwciał neutralizujących, test na obecność przeciwciała anty-SARS-CoV-2 najlepiej byłoby wykonać przed wydaniem. W nagłych przypadkach, w których uwalniane jest osocze transfuzji można dokonać bez żadnych testów na obecność przeciwciał, zarchiwizowane próbki powinny zostać przetestowane w późniejszym terminie kiedy będzie dostęp do testów.

– Jeśli będzie odpowiednia korelacja między aktywnością neutralizującą a testem na przeciwciała Elisa to test ten może zastąpić test neutralizujący przeciwciał.

– Zaleca się, aby dodatkowe próbki archiwalne oddanego osocza były zapisywane do badań referencyjnych, na przykład 10 x 0,5 ml zamrożonych próbek z osocza pobranych w czasie dawstwa.

– W przypadku powtórnych donacji plazmaferezy, służby powinny raczej pobierać osocze od dawców z wyższym niż niższym mianem.

Dystrybucja plazmy rekonwalescencyjnej COVID-19

Osocze rekonwalescencyjne powinno być rozprowadzane przez placówki służby krwi na wniosek szpitala w następujących okolicznościach:

– konkretny pacjent ma potwierdzony laboratoryjnie COVID-19;

– jest hospitalizowany z powodu ciężkiej choroby lub zagrażającej życiu choroby;

– wyraził świadomą zgodę.

Potencjalnym pacjentom powinny zostać przedstawione informacje dotyczące niepotwierdzonej skuteczności stosowania rekonwalescencyjnego osocza w leczeniu osób z COVID-19. Powinny one być przekazane bez względu na to, czy biorą oni udział w badaniu klinicznym, czy są monitorowani. Ma to na celu nie wzbudzać w nich nieuzasadnionych oczekiwań i zapewnić potencjalnym biorcom podjęcie świadomej decyzji dotyczące leczenia osoczem.

Służby krwi powinny dążyć do wydania składników o najwyższych dostępnych mianach przeciwciał. Przetoczona dawka osocza powinna być dostosowana do miana neutralizującego przeciwciała i objętości osocza u biorcy.

Zdecydowanie zaleca się, aby pacjenci otrzymujący plazmę rekonwalescencyjną zostali objęci monitorowaniem poprzez udostępnianie ich zakodowanych danych w europejskiej bazie danych z publicznym dostępem opisanej poniżej.

Osocze rekonwalescencyjne do stosowania w zatwierdzonym randomizowanym lub kontrolowanym przypadku badania klinicznego powinno być dystrybuowane zgodnie z powyższym protokołem a w stosownych przypadkach zgodnie z przepisami krajowymi.

Aby zademonstrować bezpieczeństwo i jakość tej metody leczenia oraz ułatwić wymianę informacji w zakresie gromadzenia, testowania, przetwarzania oraz zgodnie z powyższym protokołem przechowywania, szpitale powinny wyrazić zgodę na dostarczenie określonych danych o wynikach do placówki służby krwi, która pobrała osocze. Dane wynikowe powinny zawierać co najmniej następujące parametry:

1. Płeć, przedział wiekowy (30-39, 40-49 itd.), Choroby współistniejące

2. Punkt czasowy transfuzji (w dniach od wystąpienia choroby)

3. Liczba, objętość i miano przeciwciał w przetoczonej jednostce

4. Terapie podawane pacjentowi równolegle (inne niż leczenie podtrzymujące)

5. Objawy kliniczne i parametry laboratoryjne – zgodnie ze skalą progresji choroby (Załącznik 1) w następujących punktach czasowych:

– Przed transfuzją

– >5 dni po transfuzji

– Przy wypisie (jeśli pacjent przeżyje)

6. Wszelkie reakcje niepożądane lub zdarzenia, które mogą być związane z transfuzją

7. Długość hospitalizacji.

Wymienione powyżej dane dotyczące wyników należy zgłaszać placówkom służby krwi, a przez to – powstanie baza danych państw UE umożliwiająca stworzenie kompleksowego obrazu na poziomie własnie UE. Dane z kontrolowanych badań klinicznych należy najpierw przeanalizować zgodnie ze wstępnie zdefiniowanym planem analizy zamieszczonym w protokole badania klinicznego i opublikować tak szybko, jak tylko to możliwe. W tych okolicznościach minimalne dane jak te przedstawione powyżej również należy zgłosić do europejskiej bazy danych, aby umożliwić odtąd metaanalizę w większym zbiorze danych.

Raportowanie i agregacja danych na poziomie UE

Komisja Europejska poprzez Departament Komisji Europejskiej ds. Informatyki opracuje i będzie hostować bazę danych zgodnie z przepisami ochrony danych osobowych. Po uruchomieniu bazy danych Europejski Sojusz Krwi (organizacja zrzeszająca narodowe służby krwi) będzie odpowiedzialny za koordynację wprowadzania danych przez wszystkie placówki służby krwi w całej UE. Dostęp do bazy danych w celu przekazywania danych zapewni wspomniany Departament Informatyki UE poszczególnym koordynatorom Europejskiego Sojuszu Krwi oraz wyznaczonym osobom z personelu placówek służby krwi w krajach UE / EOG (Europejskiego Obszaru Gospodarczego). Zakłady służby krwi dostarczą zakodowane dane dotyczące donacji, w tym określone parametry dawcy wymienione powyżej. Natomiast Komisja oraz Departament Informatyki UE opracuje standardowe raporty danych na temat donacji osocza.

Dostęp do danych UE dotyczących osocza rekonwalescencyjnego

W trosce o przejrzystość i szeroką dostępność dane, które nie są danymi dawcy ani danymi biorcy będą publicznie dostępne, a baza danych zostanie połączona z przestrzenią chmury Open Science Cloud dla COVID-19 opracowanej przez Komisję Europejską oraz Dyrekcję Generalną – Badania naukowe i innowacje. Standardowe raporty i określone zapytania, w tym dane zagregowane (zebrane w całość) według państwa członkowskiego zostaną przekazane właściwym organom krajowym oraz do Europejskiego Sojuszu Krwi. Umożliwi to regularną ocenę bezpieczeństwa i skuteczności przez władze i naukowców i będzie stanowić wsparcie aktualizacji i poprawy gromadzenia, testowania, przetwarzania danych i protokołów procedur, gdy pojawiają się dowody potwierdzające wprowadzenie zmian w zdefiniowanych powyżej kryteriach.

Których pacjentów powinno się leczyć osoczem rekonwalescencyjnym?

Jak napisaliśmy wyżej leczenie osoczem stosuje się u pacjentów, którzy mają potwierdzoną laboratoryjnie chorobę COVID-19, są hospitalizowani z powodu ciężkiej lub zagrażającej życiu choroby oraz wyraziły na tą metodę leczenia zgodę.

Ciężką chorobę definiuje się, gdy występuje:

– duszność,

– częstotliwość oddychania > 30/min,

– saturacja – nasycenie tlenem krwi obwodowej < 93%,

– stosunek ciśnienia parcjalnego tlenu w tętnicach (PaO2) do frakcji wdychanego tlenu (FiO2)  < 300,

– naciek płucny > 50% w ciągu 24 do 48 godzin.

Zagrożenie życia definiuje się, gdy wystąpi:

– niewydolność oddechowa,

– wstrząs septyczny i/lub,

– dysfunkcja lub niewydolność wielu narządów.

 

 

APEL!

Kilka tygodni temu to Ty potrzebowałeś pomocy.

Teraz to Ty tą pomoc możesz nieść.

Twoje osocze może uratować komuś życie!

Jeżeli przebyłeś COVID-19 skontaktuj się z najbliższym centrum krwiodawstwa.

Czy żołnierz OT ma prawo do dodatkowego urlopu za oddanie krwi?

Nr sprawy: DWOI-ZP.0212.7.2021 Dotyczy: urlop z tytułu honorowego krwiodawstwa żołnierzy pełniących terytorialną służbę wojskową.

W odpowiedzi na skierowaną do Dowództwa Wojsk Obrony Terytorialnej korespondencję z dnia 17 marca 2021 r. w sprawie udzielania urlopu z tytułu honorowego krwiodawstwa żołnierzom pełniącym terytorialną służbę wojskową (żołnierzom OT) proszę przyjąć następujące wyjaśnienia:

Stosownie do treści art. 70 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2021 r. poz. 372, z późn. zm.) oraz § 9 w zw. z § 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 30 marca 2010 r. w sprawie urlopów żołnierzy w czynnej służbie wojskowej (Dz. U. z 2019 r. poz. 2106, z późn. zm.) żołnierzom odbywającym zasadnicza służbę wojskowa można udzielać urlopu z tytułu honorowe. krwiodawstwa. Wyżej wymieniony przepis ustawy jest jednoznaczny i nie budzi wątpliwości – urlop z tytułu honorowego krwiodawstwa przysługuje wyłącznie żołnierzom odbywającym zasadnicza służbę wojskowa i tylko im co oznacza, że żołnierze, odbywający inne rodzaje czynnej służby wojskowej, wymienione w art. 59 ust. 1 pkt 1-2 i 4-7 tej ustawy (w tym terytorialną służbę wojskową), nie posiadają uprawnienia do takiego urlopu.

Honorowym dawcom krwi przysługuje – na zasadach ogólnych – uprawnienie do zwolnienia od pracy oraz zwolnienia od wykonywania czynności służbowych w dniu, w którym oddalą krew i na czas okresowego badania lekarskiego dawców krwi na zasadach określonych w odrębnych przepisach. Ponadto, w przypadku ogłoszenia stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii honorowemu dawcy krwi, który oddał krew lub jej składniki, w tym osocze po chorobie COVID -19, przysługuje uprawnienie do zwolnienia od pracy oraz zwolnienia od wykonywania czynności służbowych z tym, że wymiar zwolnienia od pracy oraz zwolnienia od wykonywania czynności służbowych przysługuje w dniu, w którym oddał krew lub jej składniki oraz w dniu następnym (art. 9a ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi, Dz. U. z 2020 r. poz. 1777).

Z powyższego należy wywodzić, że kołnierze OT w dniu, w którym pełnią terytorialną służbę wojskową rotacyjnie (np. w sobotę i niedzielę, tj. w czasie wolnym od pracy) i oddają krew lub jej składniki są zwolnieni z pełnienia tej służby rotacyjnie w tym dniu (tj. w sobotę) oraz w dniu następnym, tj. w niedzielę, o ile zostali powołani w tych dniach do pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie. W przypadku oddawania krwi lub jej składników w drugim dniu pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie (tj. w niedzielę) zwolnienie z pełnienia tej służby następuje w tym samym dniu, a w dniu następnym, tj. w poniedziałek, przysługuje im uprawnienie do zwolnienia od pracy.
Wyrażam nadzieję, że przyjmie Pan przestawione wyjaśnienia za wyczerpujące.

RADCA PRAWNY – KOORDYNATOR
SZEF ZESPOŁU PRAWNEGO
Dowództwa Wojsk Obrony Terytorialnej

płk. Tomasz MAJDAN

Odpowiedź DWOI-ZP.0212.7.2021 strona 1
Odpowiedź DWOI-ZP.0212.7.2021 strona 2


Odporna wiosna (wiosna 2020)

Wiosną 2020 roku – podczas operacji „Odporna Wiosna”, związanej z walką z pandemią – żołnierze WOT odpowiedzieli na apel Narodowego Centrum Krwi i ruszyli do punktów pobrań, aby podzielić się krwią. W trakcie całej „Odpornej Wiosny” oddano 6232 donacji krwi, co przełożyło się na 2900 litrów.


Trwała odporność (jesień 2020)

W ramach „Trwałej Odporności” żołnierze OT i podchorążowie licznie odpowiadali na apele regionalnych centrów krwiodawstwa. Tylko w listopadzie i grudniu br. żołnierze oddal 1.883 donacji krwi, co  stanowi 765,83 litra krwi. Zapotrzebowanie na krew i jej składniki nigdy nie spada. Zwłaszcza w czasie pandemii – w związku z dyskwalifikacją określonej liczby dawców – krew jest jeszcze bardziej potrzebna.


Wstąp do WOT

Dowództwo Wojsk Obrony Terytorialnej uruchomiło nowy serwis internetowy dedykowany rekrutacji.  Pod adresem www.rekruterzy.terytorialsi.wp.mil.pl, każdy kto myśli o wstąpieniu w szeregi terytorialsów może szybko i łatwo znaleźć bezpośredni kontakt do rekrutera ze swojego regionu.

Grafika przedstawia umundurowanych żołnierzy WOT

Do kiedy będą 2 dni wolnego za oddanie krwi?

Na dzień dzisiejszy nadal przysługują 2 dni wolnego.

Coraz częściej jednak na grupach na facebooku oraz forach internetowych pojawia się pytanie: do kiedy będą wydawane zaświadczenia na 2 dni wolnego. Nie da się na nie odpowiedzieć podając dokładną datę. Dlaczego? Dlatego, że zgodnie z przepisami przywilej 2 dni wolnego jest ściśle związany ze stanem zagrożenia epidemicznego i stanem epidemii.

Art. 9a. 1. W przypadku ogłoszenia stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii:
1) honorowemu dawcy krwi, który oddał krew lub jej składniki, w tym osocze po chorobie COVID-19, przysługują uprawnienia, o których mowa w art. 9, z tym że wymiar zwolnienia od pracy oraz zwolnienia od wykonywania czynności służbowych przysługuje w dniu, w którym oddał krew lub jej składniki, oraz w dniu następnym; (…)

Źródło: Ustawa z dnia 21 stycznia 2021 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw

Skąd zatem dawca ma wiedzieć czy jest stan zagrożenia epidemicznego lub stan epidemii a w związku z tym czy należą się 2 dni wolnego za oddanie krwi lub jej składników? Minister Zdrowia ogłasza te stany poprzez opublikowanie odpowiednich rozporządzeń.

Pierwszym z takich aktów prawnych było  Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego.

§ 1. W okresie od dnia 14 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłasza się stan zagrożenia epidemicznego w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2.

Stan zagrożenia epidemicznego został odwołany Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego.

§ 1. Odwołuje się na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stan zagrożenia epidemicznego.

Jednak w tym samym dniu a więc 20 marca 2021 roku został ogłoszony drugi stan; stan epidemii. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii stanowi:

§ 1. W okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłasza się stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2.

Jak widzicie rozporządzenie konkretnie podaje tylko datę ogłoszenia stanu epidemii. Stan epidemii zatem będzie obowiązywał a w raz z nim przywilej 2 dni wolnego tak długo aż Minister Zdrowia nie wyda rozporządzenia odwołującego ten stan. Kiedy konkretnie to będzie? Tego nikt Wam nie powie. Bardzo często informacje na temat wprowadzania restrykcji lub ich odwoływania czy innych zmian przepisów dotyczących epidemii są podawana do wiadomości publicznej dopiero w tym samym dniu co ogłoszenie aktu prawnego wprowadzającego te zmiany.

Reasumując dopóki nie zostanie wydane przez Ministra Zdrowia rozporządzenie (dokładniej mówiąc nie wejdą w życie jego przepisy)  odwołujące stan epidemii dopóty będzie obowiązywał przywilej 2 dni wolnego.

Jeżeli jednak stan epidemii zostanie odwołany nie musi to automatycznie oznaczać końca przywileju. Gdyż istnieje jeszcze możliwość, że Minister Zdrowia chcąc aby łagodniej przejść od stanu epidemii do normalności czasowo wprowadzi stan zagrożenia epidemicznego.  W takim przypadku nadal obowiązywały by 2 dni wolnego. Aż do czasu odwołania tego stanu.

Trzeba pamiętać również o tym, że przywilej 2 dni wolnego został wprowadzony dopiero w styczniu 2021 roku co powodowało, że nie mogliśmy z niego korzystać wraz z wejściem pierwszych stanów zagrożenia epidemicznego.

 

Życzenia od MZ i NCK z okazji Światowego Dnia Krwiodawcy

Z okazji Światowego Dnia Krwiodawcy

proszę przyjąć najserdeczniejsze wyrazy szacunku i uznania oraz podziękowania za Państwa oddanie, poświęcenie i bezinteresowne zaangażowanie w działania na rzecz honorowego krwiodawstwa. Życzę państwu zdrowia, realizacji planów zawodowych i prywatnych oraz wytrwania w pełnieniu misji niesienia pomocy. Są państwo nadzieją i rzeczywistym wsparciem dla potrzebujących bezcennego daru – krwi. To ona jest niezbędna dla ratowania życia, które jest najcenniejsze dla każdego człowieka. Krwiodawcy każdego dnia poświęcają się, by ratować pacjentów, którzy wymagają leczenia krwią i jej składnikami.

Niech zawsze łączy nas krew, która ratuje życie. Adam Niedzielski (Minister Zdrowia)

„Być dobrym – to żyć dla szczęścia innych, mieć serce szerokie w swej dobroci” – św. Urszula

Honorowi Dawcy Krwi! Jesteście zawsze gotowi nieść pomoc i wsparcie dla osób, które dzięki Waszej ofiarności mają szanse na powrót do zdrowia i nadzieję na dzielenie szczęścia i radości życia z najbliższymi. Każdego dnia niezależnie od pory roku, pogody czy pandemii z którą się zmagamy walczycie o zdrowie i życie pacjentów wymagających leczenia krwią lub jej składnikami, wiedząc, że los tysięcy osób jest w Waszych szlachetnych, życiodajnych rękach. Krwiodawcom i wszystkim osobom działającym na rzecz propagowania honorowego krwiodawstwa dziękuję serdecznie za każdą donację krwi i jej składników, w tym za osocze od ozdrowieńców.
Niech zawsze łączy nas krew, która ratuje życie. Małgorzata Lorek(Dyrektor Narodowego Centrum Krwi)

Nowe wytyczne dotyczące dawców z przeciwciałami anty-HLA

Obecność w przetaczanym składniku krwi przeciwciał anty-HLA (które bardzo często są wytwarzane przez kobiety, które były w ciąży lub osoby, które otrzymały przetoczenie krwi lub jej składników) stwarza ryzyko wystąpienia poprzetoczeniowego uszkodzenia płuc (TRALI) – poważnej niepożądanej reakcji poprzetoczeniowej. W związku z tym, w przypadku stwierdzenia u dawcy lub kandydata na dawcę obecności przeciwciał anty-HLA lub w przypadku, gdy nie były one oznaczane ale wywiad u dawcy zawiera informacje na temat wcześniejszych ciąż lub/i transfuzji, to:

1)  osoby te powinny być kwalifikowane do zabiegów pobierania krwi pełnej, z której otrzymany koncentrat krwinek czerwonych może być przeznaczony do użytku klinicznego,

2) osocza otrzymanego z krwi pełnej nie należy wydawać bezpośrednio do użytku klinicznego, ani do otrzymania krioprecypitatu, może być ono przekazane do wytwarzania leków osoczopochodnych, takich jak albuminy, immunoglobuliny, czynniki krzepnięcia, które są potrzebne wielu pacjentom.

3) w przypadku kwalifikowania takich osób do oddania osocza metodą plazmaferezy, osocze to nie może być przeznaczone bezpośrednio do użytku klinicznego, ani do otrzymania krioprecypitatu, może być ono przekazane do wytwarzania ww. leków osoczopochodnych,

4) nie zaleca się pobierania od tych osób koncentratu krwinek płytkowych (KKP) metodą aferezy ze względu na zawartość osocza w otrzymywanym składniku krwi.

AKTUALIZACJA WYTYCZNYCH: 11.06.2021 r.

Kto potrzebuje krwi?

Krwi potrzebują dwie grupy osób:

  • osoby poszkodowane w wypadkach (duża utrata krwi)
  • osoby chorujące na poszczególne schorzenia

Pacjenci w zależności do jakiej grupy potrzebujących należą otrzymują określone składniki krwi. Bardzo rzadko wykorzystuje się krew pełną.

Koncentrat Krwinek Czerwonych:

  • przetoczenia krwinek czerwonych stosuje się w celu usprawnienie zdolności przenoszenia tlenu:
  • przetaczanie w ostrej utracie krwi z różnych przyczyn klinicznych,
  • przetaczanie u osób z ostrą niedokrwistością,
  • przetaczanie u osób z przewlekłą niedokrwistością,
  • przetaczanie u chorych na nowotwory,
  • przetaczanie wcześniakom,
  • przetaczanie płodom i noworodkom (choroba hemolityczna, transfuzja wymienna).

Koncentrat Krwinek Płytkowych:

  • przetaczania krwinek płytkowych stosuje się w profilaktyce i leczeniu krwawień związanych z małopłytkowością:
  • przetaczanie u chorych z chorobami nowotworowymi,
  • przetaczanie w masywnym przetoczeniu krwi,
  • przetaczanie u chorych z małopłytkowością poddawanych zabiegom chirurgicznym,
  • przetaczanie u chorych z małopłytkowością poddawanych inwazyjnym zabiegom diagnostycznym,
  • przetaczanie u chorych z zaburzeniami funkcji płytek krwi,
  • przetaczanie w posocznicy.

Osocze:

  • przetoczenie u chorych z masywną utratą krwi,
  • uszkodzenie wątroby,
  • rozsiane wykrzepianie wewnątrznaczyniowe,
  • plamica zakrzepowa małopłytkowa i zespół hemolityczno-mocznicowy u dorosłych,
  • wrodzone niedobory niektórych czynników krzepnięcia krwi,
  • istotne krwawienie u chorych po dużych urazach (krioprecypitat),
  • u kobiet z krwotokiem poporodowym (krioprecypitat),
  • leczenie trombolityczne (krioprecypitat),
  • w głębokiej koagulopatii spowodowanej jadem węży (krioprecypitat).

Koncentrat Granulocytarny – krwinki białe):

  • u chorych z ciężkim uszkodzeniem szpiku
  • u chorych z neutropenią
  • u noworodków z posocznicą

Przykładowe zapotrzebowanie na krew:

  • najprostszy zabieg operacyjny – około dwóch jednostek
  • chorzy dializowani – około dwóch jednostek krwi, kilka razy w roku
  • operacja serca – około sześciu jednostek krwi
  • chorzy onkologicznie – około trzech jednostek krwi tygodniowo
  • przeszczepienie wątroby – około dwudziestu jednostek krwi
  • leczenie ofiar wypadków drogowych – około dwunastu jednostek krwi
  • w najtrudniejszych przypadkach jeden pacjent może potrzebować nawet pięćdziesięciu jednostek krwi

 

 

Pracownik mianowany a dzień wolny za oddawanie krwi

Zgodnie z brzmieniem § 12 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15.05.1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (Dz.U.2014.1632 t.j.) pracodawca jest obowiązany zwolnić od pracy pracownika będącego krwiodawcą na czas oznaczony przez stację krwiodawstwa w celu oddania krwi. Pracodawca jest również obowiązany zwolnić od pracy pracownika będącego krwiodawcą na czas niezbędny do przeprowadzenia zaleconych przez stację krwiodawstwa okresowych badań lekarskich, jeżeli nie mogą być one wykonane w czasie wolnym od pracy. Pracodawca obowiązany jest udzielić zwolnienia od pracy wszystkim dawcom krwi, a nie tylko honorowym.

Ponadto w myśl art. 9a ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 22.08.1997 r. o publicznej służbie krwi (Dz.U.2020.1777 t.j.), który obowiązuje od 26.01.2021 r. , w przypadku ogłoszenia stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii honorowemu dawcy krwi , który oddał krew lub jej składniki, w tym osocze po chorobie COVID-19, przysługują uprawnienia o których mowa w art. 9, z tym, że wymiar zwolnienia od pracy oraz zwolnienia od wykonywania czynności służbowych przysługuje w dniu , w którym oddał krew lub jej składnik, oraz w dniu następnym. Na podstawie cytowanych powyżej przepisów ustawodawca nałożył na pracodawcę obowiązek zwolnienia od pracy pracownika będącego krwiodawcą.  Jak wynika z treści art. 2 Kodeksu pracy pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Wskazując na przedstawioną definicję należałoby stwierdzić, że nauczycielowi zatrudnionemu na podstawie mianowania przysługują takie same uprawnienia krwiodawcy jak wszystkim innym pracownikom. Ustawodawca nie różnicuje poszczególnych grup zawodowych i nie zawęża w ten sposób stosowania komentowanych przepisów, zwolnienie od pracy przysługuje wszystkim dawcom krwi będącym pracownikami.

Informuję, że Państwowa Inspekcja Pracy nie jest instytucją upoważnioną do dokonywania oficjalnej wykładni przepisów  prawa, rozstrzygania wątpliwości interpretacyjnych i wydawania specjalistycznych ekspertyz dotyczących stanów faktycznych. Zatem należy zaznaczyć, że niemniejsze pismo ma charakter niewiążącej opinii, wydanej w oparciu o aktualny stan prawny.

Przeciwciała anty-HLA a oddawanie krwi

INFORMACJE ZAWARTE W TYM ARTYKULE SĄ JUŻ NIEAKTUALNE. 

NOWE WYTYCZNE ZNAJDUJĄ SIĘ W ARTYKULE:
Nowe wytyczne dotyczące dawców z przeciwciałami anty-HLA

Zespół ekspertów Krajowej Rady Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa opracował w dniu 3 lutego 2021 r. uchwały, zgodnie z którymi dawcy krwi z obecnymi przeciwciałami anty-HLA oraz z ciążą i transfuzją w wywiadzie mogą być zakwalifikowani do oddawania krwi pełnej, z której w wyniku preparatyki otrzymywany jest Koncentrat Krwinek Czerwonych (KKCz) i osocze. Koncentrat Krwinek Czerwonych przekazywany jest do przetoczenia pacjentom wymagającym leczenia tym składnikiem krwi, natomiast osocze będzie przeznaczane wyłącznie do wytwarzania produktów leczniczych. Powyższe uchwały zostały przekazane do wszystkich Centrów Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa.

Proszę osoby, które zostały zdyskwalifikowane z powodu posiadania przeciwciał anty-HLA o telefoniczne lub bezpośrednie skontaktowanie się z RCKiK i potwierdzenie tych wytycznych.

1 2 3 6