FAQ – pytania i odpowiedzi

Czy mogę oddać krew poza miejscem zamieszkania?

Możesz. Wystarczy mieć przy sobie dokument ze zdjÄ™ciem i – jeÅ›li już posiadasz – legitymacjÄ™ Honorowego Dawcy Krwi.

Czy szczepienia dyskwalifikujÄ… mnie czasowo jako dawcÄ™?

Tak

• - na 4 tygodnie od szczepienia szczepionkami z osÅ‚abionymi bakteriami i wirusami przeciw BCG, odrze, różyczce, żółtej febrze, nagminnemu zapaleniu Å›linianek przyusznych, nagminnemu porażeniu dzieciÄ™cemu, durowi brzusznemu, cholerze;
• - na 48 godzin od szczepienia szczepionkami z zabitymi bakteriami,
  riketsjami, wirusami przeciw cholerze, durowi brzusznemu, krztuścowi, durowi
  plamistemu, porażeniu dziecięcemu, przeciw grypie, przeciwko wirusowemu
  zapaleniu wÄ…troby typu A lub B (bez kontaktu z chorobÄ…);
• - na 3 miesiÄ…ce po biernym uodparnianiu surowicami odzwierzÄ™cymi;
• - na 48 godzin od przyjÄ™cia anatoksyny bÅ‚onicowej i tężcowej;
• - na 48 godzin od przyjÄ™cia szczepionki przeciw wÅ›ciekliźnie i kleszczowemu zapaleniu mózgu.

Ile powinnam/powinienem ważyć, aby móc oddać krew?

Minimum 50 kg, gdyż ilość pobranej krwi (450 ml) musi być mniejsza niż 10% ogólnej ilości krwi w organizmie.

Czy, będąc alergikiem, mogę zostać dawcą krwi?

Zazwyczaj lekka alergia nie dyskwalifikuje, jednak nie pobiera się krwi do celów leczniczych od alergików w okresie występowania objawów ani w trakcie odczulania.

Czy chorując na nadciśnienie można zostać krwiodawcą?

W trakcie leczenia nadciśnienia krwi nie należy oddawać, ponieważ szereg leków ma niekorzystne działania na biorcę krwi. W okresie ustabilizowanego ciśnienia decyzja należy do kwalifikującego lekarza.

Co to jest ALAT?

ALAT to aminotransferaza alaninowa (norma: 10,0 – 35,0 U/L )
ALAT jest enzymem wewnątrzkomórkowym, występującym przeważnie w wątrobie, a ponadto w mięśniach szkieletowych, mięśniu sercowym i nerkach. Pojawienie się podwyższonych aktywności ALAT wskazuje raczej na uszkodzenie komórek, a nie zaburzenia funkcji narządu.

Jeśli oddam krew a wyniki badań będą niekorzystne, czy zostanę o tym powiadomiony(a)?

Jeżeli po wykonaniu badań wirusologicznych wynik jest dodatni, placówka publicznej służby krwi wysyła zawiadomienie pocztą ; stąd tak ważna jest każdorazowa aktualizacja adresu. Krwiodawca proszony jest o osobiste odebranie wyników i kierowany do odpowiedniej placówki służby zdrowia. Nie może wyników odebrać inna osoba, nie informuje się o nich przez telefon.

Czy można oddać krew chorując na porażenie mózgowe?

Nie. Oddanie 450 ml krwi mogłoby spowodować niedotlenienie mózgu.

Czy przyjmując Allertec lub inne leki przeciwalergiczne mogę oddać krew?

Tak, ale najwcześniej 24 godziny po przyjęciu ostatniej tabletki.

Mam alergię pokarmową (jestem uczulony na produkty mleczne), ale nie biorę na stałe żadnych leków. Czy w takim przypadku mogę zostać krwiodawcą?

Tak, jeśli nie używasz żadnych leków, a tylko stosujesz dietę.

Czy w czasie miesiÄ…czki oddawanie krwi jest dozwolone?

Nie wolno oddawać krwi w czasie miesiączki. Krew można oddać najwcześniej 3 dni po zakończeniu krwawienia.

Zostałem zarażony gronkowcem, czy będę mógł oddawać krew?

Tak, ale najwcześniej sześć miesięcy od momentu uzyskania jałowych wyników posiewów.

Mam lekko dodatni wynik na przeciwciała anty-HCV a rna-HCV mam ujemny, nigdy nie byłem leczony na hcv, czy mogę oddać krew?

Nie. Osoba z dodatnim wynikiem przeciwciał anty HCV nie może oddawać krwi.

Przyjmowałem zastrzyki przeciwzakrzepowe. Czy to mnie dyskwalifikuje jako dawcę?

Nie, ale ostatecznÄ… decyzjÄ™ podejmuje lekarz

Czy kurzajka na palcu jest przeciwwskazaniem do oddawania krwi?

Kurzajka ma etiologię (przyczynę) wirusową .Jakiekolwiek zmiany chorobowe na rękach wykluczają oddawanie krwi.

Czy, jeśli biorę środki wspomagające wysiłek fizyczny (np. trening na siłowni), mogę oddawać krew?

To zależy. Niektóre suplementy (np. kreatyna) nie stanowią przeszkody. Za to biorąc np. anaboliki nie można oddawać krwi.. Zawsze informuj lekarza o tym, jakie środki przyjmujesz, dla ułatwienia możesz zabrać ze sobą ulotkę lub opakowanie.

Usunięto mi oko na skutek retinoblastomy. Czy po takim zabiegu mogę oddawać krew?

Nie. Dyskwalifikacja z powodu retinoblastomy jest dyskwalifikacją stałą.

Czy można oddać krew przed osiągnięciem 18. roku życia?

• 1. Kryteria dopuszczenia dawców do oddawania krwi peÅ‚nej lub jej skÅ‚adników
  
  - 17 do 18 lat – po uzyskaniu pisemnej zgody rodziców lub opiekunów prawnych
• 1.1 Wiek dawców
  - 18 do 65 lat
  - 17 do 18 lat – po uzyskaniu pisemnej zgody rodziców lub opiekunów prawnych zgodnie z odrÄ™bnymi przepisami

W praktyce jednak zdarza siÄ™ to rzadko.

Czy przy okazji oddania krwi uzyskam wyniki badań?

Krwiodawca może uzyskać bezpłatnie wyniki badań laboratoryjnych:

• -oznaczenie grupy krwi w ukÅ‚adzie A B 0 i Rh
• - peÅ‚nej morfologii krwi,
• - aktywnoÅ›ci aminotransferazy alaninowej – ALAT
• -znaczników wirusowego zapalenia wÄ…troby typu B i C, AIDS (HIV-1/HIV-2) oraz zakażeÅ„ kiÅ‚Ä….

Kiedy i gdzie odebrać wyniki badań?

Wyniki badań można odebrać w dniu oddania krwi (morfologia) ; wcześniej warto zaznaczyć, że chcesz je otrzymać. Wyniki badań wirusologicznych zazwyczaj można odebrać po paru dniach do dwóch tygodni. Można też poprosić o dostarczenie ich pocztą.

Jak odczytywać wyniki badań krwi?

Prawidłowe wskaźniki przedstawia poniższa tabela. Normy badań laboratoryjnych zależą od wielu czynników i nie powinny być rozpatrywane w oderwaniu od innych elementów procesu diagnostycznego; ocenę najlepiej przeprowadzi lekarz.

Nazwa	Norma u kobiet	Norma u mężczyzn
Krwinki czerwone (RBC)	4.2 – 5.4 mln/mm3	4.7 – 6.1 mln/mm3
Retikulocyty	20 – 130 x 109/l
MCV	81-99 fl	80-94 fl
MCH	27 – 33 pg
MCHC	32 – 36 g/dl
Hemoglobina (HB)	12-16 g/100 ml	13-17 g/100 ml
Hematokryt (HCT)	0,40 – 0,51	0,36 – 0,46
Krwinki białe (WBC)	4 500 do 10 000/mm3
Granulocyty	1.8 – 8.9 x 109/l
Granulocyty obojÄ™tnochÅ‚onne (neutrofile)	1.5 – 7.4 x 109/l
Granulocyty kwasochÅ‚onne (eozynofile)	0.02 – 0.67 x 109/l
Granulocyty zasadochÅ‚onne (bazofile)	0 – 0.13 x 109/l
Limfocyty	1.1 – 3.5 x 109/l
Limfocyty B	0.06 – 0.66 x 109/l
Limfocyty T	0.77 – 2.68 x 109/l
Limfocyty T CD4+	0.53 – 1.76 x 109/l
Limfocyty T CD8+	0.30 – 1.03 x 109/l
Komórki NK	0.20 – 0.40 x 109/l
Monocyty	0.21 – 0.92 x 109/l
PÅ‚ytki krwi (PLT)	140 000 – 440 000/mm3

Czy przyjmując leki hormonalne/tabletki antykoncepcyjne mogę być dawcą?

Przyjmowanie doustnych środków antykoncepcyjnych nie dyskwalifikuje dawcy, podobnie jak np. witamin. Jednak żelazną zasadą jest informowanie lekarza o
wszystkich przyjmowanych medykamentach ; on bowiem podejmuje decyzję o dopuszczeniu (bądź nie) do donacji.

Czy będąc w ciąży można oddawać krew?

Nie. Kobiety są zdyskwalifikowane czasowo jako krwiodawcy w czasie ciąży i okresu karmienia piersią, a także przez 6 miesięcy po porodzie oraz przez 6 tygodni po poronieniu.

Kto jest uprawniony do otrzymania odznak Zasłużonego Honorowego Dawcy Krwi?

• 1.Odznaka honorowa "ZasÅ‚użony Honorowy Dawca Krwi", nadawana honorowemu dawcy krwi:
  • 1) kobiecie, która oddaÅ‚a w dowolnym okresie co najmniej 5 litrów krwi lub odpowiadajÄ…cÄ… tej objÄ™toÅ›ci ilość innych jej skÅ‚adników
  • 2) mężczyźnie, który oddaÅ‚ w dowolnym okresie co najmniej 6 litrów krwi lub odpowiadajÄ…cÄ… tej objÄ™toÅ›ci ilość innych jej skÅ‚adników
• 2.Odznaka honorowa "ZasÅ‚użony Honorowy Dawca Krwi", nadawana honorowemu dawcy krwi:
  • 1) kobiecie, która oddaÅ‚a w dowolnym okresie co najmniej 10 litrów krwi lub odpowiadajÄ…cÄ… tej objÄ™toÅ›ci ilość innych jej skÅ‚adników
  • 2) mężczyźnie, który oddaÅ‚ w dowolnym okresie co najmniej 12 litrów krwi lub odpowiadajÄ…cÄ… tej objÄ™toÅ›ci ilość innych jej skÅ‚adników
• 3. Odznaka honorowa "ZasÅ‚użony Honorowy Dawca Krwi", nadawana honorowemu dawcy krwi:
  • 1) kobiecie, która oddaÅ‚a w dowolnym okresie co najmniej 15 litrów krwi lub odpowiadajÄ…cÄ… tej objÄ™toÅ›ci ilość innych jej skÅ‚adników
  • 2) mężczyźnie, który oddaÅ‚ w dowolnym okresie co najmniej 18 litrów krwi lub odpowiadajÄ…cÄ… tej objÄ™toÅ›ci ilość innych jej skÅ‚adników

Do niedawna rozróżniano je odpowiednio na Odznakę Zasłużonego Honorowego Dawcy Krwi I stopnia, II stopnia, III stopnia.

WZW a krwiodawstwo

WZW typu B, WZW typu C, żółtaczka pokarmowa oraz każda żółtaczka o niejasnej etiologii są powodem dyskwalifikacji stałej.

Czy niepełnosprawni mogą oddawać krew?

To zależy od rodzaju oraz przyczyny niepełnosprawności. Tak np. upośledzenie umysłowe dyskwalifikuje całkowicie, podobnie niepełnosprawność wynikająca z zaniku mięśni. Paraliż będący następstwem wypadku może stanowić przeszkodę jedynie ze względów "technicznych" (problemy z dostaniem się na łóżko,
ewentualną późniejszą pomocą przy omdleniu). Niepełnosprawność wynikająca z amputacji kończyn nie stanowi przeszkody.

Czy mogę oddać krew poza granicami Polski?

Tak, jednak nie wszędzie wystarcza sam dowód osobisty lub paszport, w niektórych krajach wymagane jest zameldowanie lub stały pobyt.

Przetoczono mi krew metodą autotransfuzji, czy mogę jeszcze oddać krew?

Tak, jednak autotransfuzja jest związana z zabiegami operacyjnymi, zatem należy odczekać 6 miesięcy.

Jakie są rodzaje donacji (pełna, płytki, osocze itd.)

Można oddać pełną krew lub jedynie niektóre jej składniki.

• Metody pobierania krwi:
• * metoda konwencjonalna ; dawca oddaje krew peÅ‚nÄ… w iloÅ›ci 450 mililitrów, mężczyźni co 8 tygodni, kobiety co 12,
• * metoda plazmaferezy automatycznej ; dawca oddaje tylko osocze (plazmÄ™) w iloÅ›ci 600 ml w odstÄ™pach nie krótszych niż 2 tygodnie
• * metoda cytaferezy ; dawca oddaje tylko wybrane elementy komórkowe krwi (pÅ‚ytki ; trombafareza, krwinki biaÅ‚e – leukafareza) w odstÄ™pach nie krótszych niż 4 tygodnie

Jak długo trzeba czekać z oddaniem krwi po oparzeniach?

Jeżeli w leczeniu były stosowane antybiotyki, to należy odczekać 2 tygodnie od zakończenia kuracji. Jeżeli leczenie odbywało się bez antybiotyków, po zagojeniu się ran lekarz ocenia sytuację i sam decyduje o dopuszczeniu do donacji.

Czy po przebytym zabiegu transplantacji mogę zostać krwiodawcą?

W przypadku transplantacji tkanek, np. skóry – tak. Przeszczep rogówki lub opony twardej dyskwalifikuje ze wzglÄ™du na niebezpieczeÅ„stwo zarażenia chorobÄ…, przeszczep narzÄ…dów dyskwalifikuje ze wzglÄ™du na konieczność przyjmowania leków immunosupresyjnych.

Ile czasu trzeba odczekać po pogryzieniu przez psa?

Należy odczekać pół roku. Jeżeli zwierzę nie było szczepione na wściekliznę lub nie wiemy czy było, należy skontaktować się z lekarzem

Ile czasu trzeba odczekać po zabiegu biopsji?

Sześć miesięcy.

Komu przysługują zniżki na przejazdy komunikacją miejską?

Najkrócej mówiÄ…c, to zależy. Ulga lub prawo do bezpÅ‚atnych przejazdów nie majÄ… bowiem źródÅ‚a w ustawie, lecz w tak zwanym prawie miejscowym, czyli najczęściej; uchwaÅ‚ach rady gminy (miasta), które regulujÄ… sprawy taryfy przejazdów komunikacjÄ… miejskÄ… na danym terenie. Różne sÄ… iloÅ›ci oddanej krwi, które upoważniajÄ… do ulgi lub bezpÅ‚atnych przejazdów, rodzaje dokumentów, które to prawo poÅ›wiadczajÄ…, wreszcie – wymagania co do dawców (np. wymóg zameldowania w danej gminie). Zainteresowani konkretnym miastem (gminÄ…) powinni sprawdzać, czy majÄ… prawo do ulgi lub bezpÅ‚atnych przejazdów albo w uchwaÅ‚ach miejscowego samorzÄ…du albo ; w taryfie miejscowego przewoźnika.

Komu przysługuje legitymacja hdk (zhdk)?

Ustawa z dnia 22. sierpnia 1997 roku.o publicznej służbie krwi, rozdział 2.artykuł 6.

• 1. Osobie , która oddaÅ‚a bezpÅ‚atnie krew i zostaÅ‚a zarejestrowana w
  jednostce organizacyjnej publicznej służby krwi, przysługuje tytuł "Honorowy Dawca Krwi"
• 2. Honorowemu Dawcy Krwi:
  • 1) kobiecie, która oddaÅ‚a co najmniej 5 litrów krwi lub odpowiadajÄ…cÄ… tej objÄ™toÅ›ci ilość innych jej skÅ‚adników,
  • 2) mężczyźnie, który oddaÅ‚ co najmniej 6 litrów krwi lub odpowiadajÄ…cÄ… tej objÄ™toÅ›ci ilość innych skÅ‚adników,

  przysługuje tytuł "Zasłużony Honorowy Dawca Krwi" i odznaka honorowa "Zasłużony Honorowy Dawca Krwi".

Do przyznanych tytułów przysługują legitymacje
tj, Honorowy Dawca Krwi oraz Zasłużony Honorowy Dawca Krwi poszczególnych stopni.
Legitymację Honorowemu Dawcy Krwi wydaje organizacyjna jednostka publicznej służby krwi.
Legitymacje Zasłużonych Honorowych Dawców Krwi wydaje Polski Czerwony Krzyż.

Komu i na jakich zasadach przysługują bezpłatne leki?

Osoba, która posiada tytuł "Zasłużonego Honorowego Dawcy Krwi" i przedstawi legitymację "Zasłużonego Honorowego Dawcy Krwi", przysługuje bezpłatne zaopatrzenie w leki:
a) objęte wykazami leków podstawowych i uzupełniających do wysokości limitu,
b) leki, które zasłużony honorowy dawca krwi może stosować w związku z oddawaniem krwi, na podstawie recepty wystawionej przez lekarza ubezpieczenia zdrowotnego albo felczera ubezpieczenia zdrowotnego lub lekarza albo felczera nie będącego lekarzem albo felczerem ubezpieczenia zdrowotnego, jeżeli posiada uprawnienia do wykonywania zawodu oraz zawarł z oddziałem wojewódzkim Funduszu umowę upoważniającą go do wystawiania takich recept.
Receptę dla tych osób może wystawić lekarz ubezpieczenia zdrowotnego albo felczer ubezpieczenia zdrowotnego lub lekarz albo felczer nie będący lekarzem albo felczerem ubezpieczenia zdrowotnego, jeżeli posiada uprawnienia do wykonywania zawodu oraz zawarł z oddziałem wojewódzkim Funduszu umowę upoważniającą go do wystawiania takich recept. Osoby uprawnione obowiązane do okazania lekarzowi albo felczerowi wystawiającemu receptę dokumentu
potwierdzającego przysługujące uprawnienie. Natomiast osoba przedstawiająca receptę do realizacji jest obowiązana do okazania dokumentu osoby uprawnionej potwierdzającego jej uprawnienie.

Podstawa prawna:

art. 5 Ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. 04. Nr 210, poz. 2135).
źródło: www.mz.gov.pl

Od czego zależy i ile wynosi czas donacji?

Najczęstszym rodzajem donacji jest pobranie krwi pełnej. Standardowo pobiera się około 450 mililitrów krwi. Zabieg pobierania trwa czas trwania donacji od 5 do 8 minut.
Donacja osocza: specyfika zabiegu wpływa na jego czas, który wynosi zwykle ok. 30 min.
Pobieranie leukocytów i płytek krwi: zabieg trwa od 30 do 90 minut.
Czas ten jest uwarunkowany specyfikacją procesu, w jakim przebiega dany zabieg. Dokładny czas donacji krwi pełnej jest indywidualny. Na czas ten mogą mieć wpływ takie czynniki jak ciśnienie tętnicze krwi, pozycja w trakcie donacji, "jakość" naczyń żylnych. Jednakże pamiętajmy, iż oddanie krwi to nie jest wyścig.

Oddanie krwi ; przed i po zabiegu

Zanim udasz się do centrum krwiodawstwa musisz pamiętać o kilku ważnych rzeczach. Sprawdź czy możesz zostać dawcą, zapoznaj się z wytycznymi, które mówią, kto może a kto nie może oddawać krwi. Podjąłeś już decyzje, więc zaplanuj ten dzień:

• - sprawdź, w jakie dni i w jakich godzinach jest czynny punkt/stacja, w którym chcesz oddać krew;
• - wybierz dzieÅ„, przed którym bÄ™dziesz mógÅ‚ wypocząć – wyspać siÄ™;
• - koniecznie zjedz posiÅ‚ek ; unikaj pokarmów zawierajÄ…cych dużą ilość tÅ‚uszczu;
• - idź do punktu/stacji; jeżeli wybierasz siÄ™ po raz pierwszy zabierz ze sobÄ… kogoÅ› do towarzystwa, poczujesz siÄ™ pewniej a przede wszystkim bezpieczniej;
• - po oddaniu krwi zastosuj siÄ™ do poleceÅ„ personelu (odpocznij kilkanaÅ›cie minut w stacji, skorzystaj z posiÅ‚ku, wypij sÅ‚odkÄ… kawÄ™/herbatÄ™/czekoladÄ™);
• - skorzystaj z dnia wolnego, jaki przysÅ‚uguje Ci w dniu oddania krwi;
• - unikaj nadmiernego obciążenia rÄ™ki, z której pobrano krew;
• - jedz
  regularnie posiłki; pamiętaj, aby dieta była bogatsza w węglowodany tego dnia, jedz czekoladę;
• - dużo odpoczywaj ; pamiÄ™taj, że nie jesteÅ› maszynÄ…, oddanie krwi jest obciążeniem dla Twojego organizmu;
• -unikaj szybkiej zmiany pozycji z leżącej na stojÄ…cÄ…, najpierw usiÄ…dź dopiero po chwili wstawaj;
• - staraj siÄ™ nie wykonywać obciążajÄ…cych prac domowych;
• - unikaj wysiÅ‚ku fizycznego. JeÅ›li masz jakiekolwiek wÄ…tpliwoÅ›ci, zawsze pytaj personel stacji ; to najlepszy i najpewniejszy sposób uzyskania fachowych i wyczerpujÄ…cych informacji.

Czy oddawanie krwi szkodzi zdrowiu?

Oddawanie krwi nie szkodzi zdrowiu. Jeśli istnieje jakiekolwiek podejrzenie, że oddanie krwi może zaszkodzić krwiodawcy, wówczas taka osoba nie może oddać krwi
- jest czasowo lub na staÅ‚e dyskwalifikowana przez lekarza. Takiej sytuacji może zapobiegać ankieta, w której potencjalni krwiodawcy odpowiadajÄ… na pytania odnoÅ›nie swojego stanu zdrowia – trzeba jÄ… jednak uczciwie wypeÅ‚nić.

Czy oddanie krwi spowoduje przymus oddawania krwi w przyszłości?

Nie. Ani jednorazowe, ani wielokrotne oddawanie krwi nie powoduje, iż trzeba to powtarzać już do końca życia. Organizm nie produkuje więcej krwi, niż potrzebuje.

W jaki sposób przekazać zaświadczenie o oddaniu krwi dla kogoś?

Po otrzymaniu zaÅ›wiadczenia w RCKiK o oddaniu krwi dla konkretnego biorcy, można je osobiÅ›cie dostarczyć do szpitala, w którym przebywa chory, przefaksować na podany przez niego numer (do szpitala, na adres prywatny, firmowy), lub wysÅ‚ać pocztÄ…. W tym ostatnim wypadku może to jednak trwać dÅ‚ugo, a czasem zbyt dÅ‚ugo. JeÅ›li jednak zdecydujemy siÄ™ na takÄ… formÄ™ – niech to bÄ™dzie list polecony ze
zwrotnym potwierdzeniem odbioru.

Kto może zostać dawcą szpiku?

DawcÄ… szpiku może być każdy zdrowy czÅ‚owiek w wieku 18 – 50 lat. Powinien on:

• - zgÅ‚osić siÄ™ z dowodem osobistym w okreÅ›lonym terminie i wyznaczonej placówce sÅ‚użby zdrowia,
• - wypeÅ‚nić ankietÄ™ kwalifikacyjnÄ… dawcy,
• - przeczytać i wypeÅ‚nić kartÄ™ honorowego dawcy,
• - podpisać zgodÄ™ na przeprowadzenie zabiegu pobrania komórek macierzystych.
  Ostateczną decyzję o wykonaniu wstępnych badań podejmuje lekarz po przeprowadzonej rozmowie i badaniu. Kwalifikowanie odbywa się na podstawie analizy krwi, w trakcie której są przeprowadzane badania antygenów zgodności tkankowej i inne niezbędne badania laboratoryjne:
• - morfologia krwi;
• -grupa krwi w ukÅ‚adzie A, B. O i czynnik Rh;
• - antygen HBS , anty-HCV, anty-HIV, WR. (bad. wirusologiczne);
• - HLA I kl. I II kl. (bad. genetyczne).

Wykonanie takiego
badania wymaga jednorazowego pobrania około 20 ml krwi, procedura jest podobna jak przy morfologii, OB, itp. Wyniki badań zostają wprowadzone do rejestru i od tego momentu są brane pod uwagę podczas poszukiwania dawcy dla chorych, którzy nie mają dawcy rodzinnego. Wskazane jest, aby taki rejestr posiadał wiele tysięcy zbadanych osób, gdyż jest to gwarancja na dopasowanie najlepszego dawcy dla chorego. Jeżeli okaże się, że ktoś potrzebuje takiego szpiku, dopiero wtedy zostanie on pobrany od dawcy. Dawca nic nie traci, gdyż szpik, podobnie jak krew, podlega ciągłej regeneracji.

Dawstwo szpiku jest:

• - honorowe,
• - anonimowe.

Podstawowe kryteria kwalifikacyjne dla honorowego dawcy szpiku.
Dawca powinien być w wieku od 18 – 50 lat w ogólnie dobrym stanie zdrowia. W szczególnoÅ›ci znaczenie dla kwalifikacji jako dawcy szpiku majÄ…:

• -zakażenia wirusem HIV, lub przynależność do grupy zwiÄ™kszonego ryzyka tym wirusem – dyskwalifikuje dawcÄ™;
• - aktywna astma, wymagajÄ…ca podawania leków – dyskwalifikuje dawcÄ™. Jeżeli kandydat nie miaÅ‚ napadu astmy przez ostatnie 5 lat i nie pobiera leków, to może być zakwalifikowany;
• - nadciÅ›nienie – jeżeli jest utrzymane w prawidÅ‚owym zakresie przez leki to kandydat może być zaakceptowany;
• - cukrzyca – jeżeli wymaga podawania leków przeciwcukrzycowych to dyskwalifikuje dawcÄ™;
• -padaczka – jeżeli w ciÄ…gu minionego roku wystÄ…piÅ‚ wiÄ™cej niż jeden napad to dyskwalifikuje dawcÄ™. Jeżeli pacjent pobiera leki przeciwpadaczkowe i w ciÄ…gu minione roku nie wystÄ…piÅ‚ wiÄ™cej niż jeden napad to dawca może być zakwalifikowany;
• - przebyty zawaÅ‚ serca, zabieg wszczepienia bypassów i inne schorzenia serca wymagajÄ…ce podawania leków – dyskwalifikuje dawcÄ™. Wypadanie pÅ‚atka zastawki dwudzielnej, które nie wymaga leczenia oraz zaburzenia rytmu nie wymagajÄ…ce leczenia sÄ… akceptowane;
• - obecność antygenu HBS, przeciwciaÅ‚ anty – HCV dyskwalifikuje dawce. PrzeciwciaÅ‚a anty
  - Hbc oraz przebyte zakażenie wirusem typu A (żółtaczka pokarmowa) są akceptowane;
• - gruźlica – aktywna gruźlica w okresie minionych 2 lat dyskwalifikuje dawcÄ™.

Gdzie się zgłosić, aby zostać dawcą szpiku?

W Polsce zarejestrowanych jest ponad 31 tys. osób. W listopadzie 2000 roku na zlecenie Ministerstwa Zdrowia przy Poltransplancie w Warszawie został utworzony Ogólnopolski Centralny Rejestr Dawców Szpiku i Krwi Pępowinowej (OCRDSiKP), obecnie Centralny Rejestr Niespokrewnionych Dawców Szpiku i Krwi Pępowinowej (CRNDSiKP), w którym może być zarejestrowany każdy potencjalny dawca szpiku
mieszkajÄ…cy w Polsce.

Centralny Rejestr Niespokrewnionych Dawców Szpiku i Krwi Pępowinowej
ul. Lindleya 4, 02-005 Warszawa
tel./fax (+48) 022 627-07-48
e-mail: rejestr@dawcyszpiku.pl ; rejestr@szpik.info

Fundacja Urszuli Jaworskiej
ul. Międzynarodowa 61, 03-922 Warszawa
Rejestr Dawców
mgr biologii Mariusz BÅ‚aszczyk
tel. (+48) (22) 617 54 88 register@fundacjauj.pl

Dolnośląskie Centrum Transplantacji Komórkowych z Krajowym Bankiem Dawców Szpiku
ul.
Grabiszyńskia 105, 53-439 Wrocław
tel. 071 7911999, fax 071 3621512
e-mail: bank@dctk.wroc.pl

Jakimi metodami pobierany jest szpik?

Istnieją dwie bezpieczne procedury pobrania materiału przeszczepowego:

• 1.Pobranie szpiku jest bardzo proste i bezbolesne. Odbywa siÄ™ w znieczuleniu ogólnym, a nastÄ™pnego dnia po pobraniu, dawcy wracajÄ… do domu. Szpik, podobnie jak krew podlega ciÄ…gÅ‚ej regeneracji, wiÄ™c oddajÄ…c go dawca nic nie traci. Być może, po jakimÅ› czasie zostanie poproszony o oddanie krwi lub pÅ‚ytek krwi dla pacjenta poddanemu przeszczepowi szpiku. Jest to procedura bezpieczna i nie stanowiÄ…ca żadnego uszczerbku dla zdrowia.
• 2.
  LEUKAFEREZA – (separacja komórek jednojÄ…drowych z krwi obwodowej) jako alternatywa do pobrania szpiku drogÄ… zabiegu operacyjnego. Proces polegajÄ…cy na separacji komórek szpiku z krwi obwodowej. Celem zabiegu jest uzyskanie komórek posiadajÄ…cych zdolność rekonstrukcji ukÅ‚adu krwiotwórczego, które mogÄ… nastÄ™pnie sÅ‚użyć jako materiaÅ‚ przeszczepowy. Dawcy poddawani sÄ… przed leukaferezÄ… mobilizacji z zastosowaniem czynnika wzrostowego. W porównaniu z uzyskaniem materiaÅ‚u przeszczepowego drogÄ… pobrania szpiku, metoda ta posiada nastÄ™pujÄ…ce zalety:
  • - możliwość pobrania materiaÅ‚u
    przeszczepowego bez konieczności zastosowania znieczulenia ogólnego, co mniej obciąża dawcę.
  • - możliwość przeprowadzenia procedury w trybie ambulatoryjnym tzn. dawca zgÅ‚asza siÄ™ do Kliniki Hematologicznej (Ambulatorium Cytaferazy) tylko na czas przeprowadzenia zabiegu.

  Procedura jest maÅ‚o inwazyjna i niebolesna, polega tylko na zaÅ‚ożeniu wkÅ‚uć do żyÅ‚ w okolicy zgiÄ™cia Å‚okciowego. Liczba separacji koniecznych do uzyskania materiaÅ‚u na jeden przeszczep wynosi od 1 do 2 zabiegów. Taki zabieg trwa od 3 do 4 godzin, w tym czasie dawca siedzÄ…c wygodnie w fotelu może oglÄ…dać telewizjÄ™. Liczba komórek szpiku pobranych od dawcy jest niewielka – stanowi okoÅ‚o 1/10 jego szpiku, która szybko zostanie odbudowana. CaÅ‚a procedura nie stanowi zagrożenia dla zdrowia potencjalnego dawcy. Pewnym obciążeniem jest natomiast fakt podawania czynnika wzrostowego (G-CSF). Dawca otrzymuje 2 x dziennie podskórnie czynnik wzrostowy, który podnosi liczbÄ™ komórek ukÅ‚adu krwiotwórczego.

a) Jak często można oddać szpik?

Szpiku nie można oddać do banku tak jak się oddaje krew. Może on zostać pobrany tylko dla konkretnego pacjenta, który ma takie same antygeny zgodności tkankowej. Może się tak zdarzyć, że zostaniesz poproszony o oddanie szpiku kilkakrotnie. Może być i tak, że nie oddasz go nigdy. Wszystko zależy od tego, jaki jest układ antygenów pacjentów poszukujących dawców szpiku.

b) Czy po oddaniu szpiku mogę oddać krew?

Oddanie szpiku nie wyklucza oddawania krwi, gdyż oddając krew nic nie tracimy, a dawca po jakimś czasie może zostać poproszony o oddanie krwi lub płytek krwi dla pacjenta poddanego przeszczepowi szpiku.

c) Czy oddanie szpiku może być niebezpieczne dla dawcy?

Pobranie i przeszczepienie szpiku odbywa się jedynie w upoważnionych Ośrodkach Transplantacji Szpiku według dokładnie określonych medycznych kryteriów. Zabieg pobrania szpiku do przeszczepu jest bezpieczny i nie stanowi żadnego zagrożenia dla zdrowia i życia dawcy. Komórki szpiku ulegają stałej regeneracji, dzięki czemu ubytek szpiku zostaje bardzo szybko wyrównany. Przeszczepienie szpiku od niespokrewnionego dawcy jest anonimowe i nieodpłatne.

Czy przysługuje mi zwolnienie z pracy w dniu oddania krwi?

Tak, zgodnie z art. 9. ustawy z dnia 22 sierpnia 1997 r.o publicznej służbie krwi. Brzmi on następująco:
"Art. 9. 1. Zasłużonemu honorowemu dawcy krwi i honorowemu dawcy krwi przysługuje:

• 1) zwolnienie od pracy w dniu, w którym oddaje krew, i na czas okresowego badania lekarskiego dawców krwi na zasadach okreÅ›lonych w odrÄ™bnych przepisach,
• 2) zwrot utraconego zarobku na zasadach wynikajÄ…cych z przepisów prawa pracy (…)

Z
tego przepisu wynika jasno, że dzień, w którym oddajesz krew, jest dniem wolnym od pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia w pełnej wysokości. Dokumentem poświadczającym fakt oddania krwi jest zaświadczenie wystawione przez placówkę publicznej służby krwi.

Uwaga! PracodawcÄ™ należy uprzedzić o planowanej nieobecnoÅ›ci – mówi o tym RozporzÄ…dzenie Ministra Pracy i Polityki
Socjalnej z dnia 15.05.1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (rozdz. 1. par.2.1). W
myśl tego przepisu pracownik ma obowiązek uprzedzić pracodawcę o przyczynie i przewidywanym czasie nieobecności, jeśli jej przyczyna jest z góry wiadoma lub możliwa do przewidzenia. Rozporządzenie nie precyzuje sposobu uprzedzenia pracodawcy, można to zatem zrobić w dowolnej formie (osobiście, telefonicznie, mailem itd.).

Obowiązek zwolnienia pracownika, będącego krwiodawcą, ujęto w rozdz. 2. par. 12. cytowanego rozporządzenia.

Jak często mogę oddawać krew lub jej poszczególne składniki?

CzÄ™stotliwość pobierania krwi lub jej skÅ‚adników od dawców krwi reguluje ZaÅ‚Ä…cznik nr 2. do do RozporzÄ…dzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 kwietnia 2005 r. w sprawie warunków pobierania krwi od kandydatów na dawców krwi i dawców krwi (Dz. U. z dnia 9 maja 2005 r.) ; jego peÅ‚ne brzmienie – poniżej.
Generalna zasada brzmi ; okres karencji zależy od rodzaju ostatniej donacji. Jeżeli mężczyzna oddał krew pełną, to kolejną donację (niezależnie, czy będzie to znów
krew pełna, czy np. płytki) może odbyć najwcześniej po ośmiu tygodniach. I odwrotnie ; jeśli oddał płytki, to płytki, pełną lub osocze będzie mógł oddać najwcześniej po czterech tygodniach.
W szczególnie uzasadnionych wypadkach okres karencji może ulec skróceniu, ale o tym zawsze decyduje lekarz.

Czy mogę odpisać krew od podatku?

Od 1. stycznia 2007 r. obowiązuje nowa ulga w podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT). To mozliwość odliczenia od podstawy opodatkowania wartości honorowo oddanej krwi (na podstawie art. 26 ust. 1. pkt 9. lit. C. ustawy z dnia 26. lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych).
Na potrzeby określenia wartości darowizny stosuje się przepisy o wysokości ekwiwalentu pieniężnego za pobraną krew.
W praktyce powinno to wyglÄ…dać tak: w rckik otrzymujecie zaÅ›wiadczenie o Å‚Ä…cznej wartoÅ›ci honorowo oddanej krwi lub jej skÅ‚adników w roku 2007 oraz – bardzo ważne – zawierajÄ…ce formuÅ‚Ä™ o przyjÄ™ciu darowizny przez obdarowanego (czyli rckik). Teoretycznie mogÄ… to być dwa odrÄ™bne dokumenty (zaÅ›wiadczenie o wartoÅ›ci oraz oÅ›wiadczenie o przyjÄ™ciu) natomiast wydaje siÄ™, że z praktycznych wzglÄ™dów bÄ™dzie to jedno pismo. Dokumentu tego nie wysyÅ‚acie z PITem! Trzeba go trzymać w
domu przez pięć lat na wypadek kontroli z Urzędu Skarbowego.
Pamiętajcie też, że łączna kwota odliczeń z tego tytułu zsumowana z innymi darowiznami (na cele religijne lub pożytku publicznego) nie może przekroczyć 6% dochodu.
Odliczasz max. 480 zł, bo to jest właśnie 6% Twojego dochodu.

Jak przeliczyć składniki krwi?

Tę kwestię reguluje rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 19. stycznia 2006 r. w sprawie równoważnej ilości innych składników krwi, których oddanie umożliwia dawcy otrzymanie tytułów i odznak honorowych (pełne brzmienie poniżej). Należy wiedzieć, że tzw. przeliczniki zmieniają się co jakiś czas, np. kilka lat temu jedna donacja płytkowa opowiadała 740 ml krwi pełnej, teraz jedna donacja płytkowa to 500 ml. W praktyce stosuje się przelicznik obowiązujący w dniu donacji a nie w dniu przeliczania. Obecne rozporządzenie zaczęło obowiązywać 3.
lutego 2006 roku.
Przykład: dawca oddał cztery razy płytki w roku 2005 i dwa razy po 3. lutego 2006.
4 x 740 ml = 2960 ml czyli 2,96 l
2 x 500 ml = 1000 ml czyli 1 l
Z tego wynika, że po przeliczeniu dawca oddał łącznie 3,96 l krwi pełnej.
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 19 stycznia 2006 r. w sprawie równoważnej ilości innych składników krwi, których oddanie umożliwia dawcy krwi otrzymanie tytułów i odznak honorowych (Dz. U. z
dnia 9 lutego 2006 r.)
Na podstawie art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 22 sierpnia 1997 r. o publicznej służbie krwi (Dz. U. Nr 106, poz. 681, z 1998 r. Nr 117, poz. 756, z 2001 r. Nr 126, poz. 1382 oraz z 2003 r. Nr 223, poz. 2215) zarządza się, co następuje:

• § 1. Równoważnymi iloÅ›ciami skÅ‚adników krwi odpowiadajÄ…cymi jednemu litrowi oddanej krwi uprawniajÄ…cymi do tytuÅ‚u i odznaki honorowej "ZasÅ‚użony Honorowy Dawca Krwi" oraz umożliwiajÄ…cymi otrzymanie odznaki "Honorowy DawcaKrwi – ZasÅ‚użony dla Zdrowia Narodu" sÄ…:
  • 1) 3 litry osocza;
  • 2) 2 donacje krwinek pÅ‚ytkowych, pobranych przy użyciu separatora
    komórkowego;
  • 3) 0,5 donacji krwinek biaÅ‚ych, pobranych przy użyciu separatora
    komórkowego;
  • 4) 2 jednostki krwinek czerwonych, pobranych przy użyciu separatora komórkowego.
• § 2. RozporzÄ…dzenie wchodzi w życie po upÅ‚ywie 14 dni od dnia ogÅ‚oszenia.

Co mogę zjeść przed oddaniem krwi?

Przede wszystkim ; nie tylko możesz ale wręcz powinieneś (powinnaś) coś zjeść, zresztą zapewne lekarz Cię o to zapyta. Na dwie godziny przed donacją należy zjeść lekki, możliwie nisko tłuszczowy posiłek. Przed donacją wypij też co najmniej pół litra wody lub innego płynu, najlepiej niegazowanego. Pamiętaj, że na 48 godzin przed donacją nie wolno spożywać żadnego alkoholu! Na dobę przed donacją nie powinno się też palić tytoniu.

Czy w czasie i po oddaniu krwi będzie mnie coś bolało?

Zabieg pobrania krwi lub jej składników jest bezbolesny. Niektórzy mogą odczuwać chwilowy dyskomfort (bo bólem tego nazwać nie sposób) podczas wprowadzania igły do żyły, nie trwa to dłużej niż ułamek sekundy. Po oddaniu krwi również nie powinno być żadnych przykrych doznań pod warunkiem zastosowania się do wskazań pielęgniarek, czyli np. odpowiednio długiego utrzymywania opatrunku.